اين مقالات برگرفته از منابع مختلف است  و به معناي تاييد آنها از نظر اين موسسه نمي باشد ، تنها براي اطلاع عموم است

هويت شهري زماني معني‌دار خواهد بود كه تبلور عيني در فيزيك شهر داشته باشد.

اما در كلان‌شهر تهران شبكه‌هاي معابر و بزرگراه‌هايي وجود دارد كه موجب گسست و فاصله ميان محله‌ها شده است. از سوي ديگر تمركز مراكز اداري، تجاري و خدماتي و... و همچنين رشد قارچ‌گونه برج‌ها و بناهايي كه تابع تيپ سازه‌اي شهري نيستند موجب شده است تهران نتواند نمادي از هويت شهري را در كالبد بيروني و فيزيكي شهر ترسيم كند.


جا مانديم و شديم جهان سومي وقتي كه دنيا مدرن شد و ساختار و نظام شهري مدوني كه متناسب با فرهنگ، سنت، قوميت و در نهايت نياز هر ملتي بود شكل گرفت.


آن‌وقت ما سراسيمه آمديم  و نظام شهرسازي را تدوين كرديم كه همواره بر رويكرد تمركزگرايي استوار بوده است كه اين تمركزگرايي ثمره‌اي جز ايجاد محدوديت‌ها و كمبودهايي در ديگر نقاط كشور و ترغيب ساكنان اين نواحي به مهاجرت به شهرهاي بزرگ نداشته است، هجوم اين مهاجرت‌ها ما را با سيل‌ خروشان حاشيه‌نشيناني در كلان‌شهر‌ها مواجه كرده «كه مرز اين افراد امروز از 5/3 ميليون نفر در تهران و 700 هزار نفر در مشهد گذشته است» و عمدتاً‌ اين افراد از لحاظ هويتي و تطابق با زندگي شهري دچار مشكل هستند.


از سوي ديگر فقدان يك طرح جامع كاربردي كه قابليت اجرايي داشته باشد و بتواند بر اعمال سليقه‌هاي شخصي در ساخت و ساز بناهاي شهري براي رسيدن به يك هويت شهري كه بيانگر معماري خاص ايراني باشد،‌ نظارت داشته باشد و همچنين عدم ساماندهي معابر و شبكه بزرگراه‌هايي كه موجب گسست محله‌اي  شده‌اند و ارتباط محله‌ها را با يكديگر قطع كرده‌اند، در نهايت موجب فراموشي هويت شهري در تهران و ديگر كلان‌شهرها شده است.


دكتر سيد موسي پورموسوي، مشاور شهردار تهران در امور توسعه و مطالعات شهري معتقد است؛ هويت شهري زماني معني‌دار خواهد بود كه تبلور عيني در فيزيك شهر داشته باشد. در واقع كالبد بيروني و فيزيك شهر نمادي از هويت شهري ما است.


اما ما روزي داراي يك شهرسازي سنتي بوده‌ايم كه وجه تمايز معماري ايران اسلامي از معماري روسي و اروپايي و ... بوده است. چنانچه بسياري از شهرهاي مدرن اروپا از آن تقليد مي‌كرده‌اند. در واقع شهرسازي ما داراي ساختاري به‌سامان بوده كه هويت محله‌اي را تقويت مي‌كرده است اما امروزه ابتدا ساختار شهر را با شهرك‌هاي مسكوني، برج‌ها و آپارتمان‌ها ساخته‌ايم سپس جمعيت را از اقصي نقاط ايران در آن ساكن كرده‌ايم.


دكتر پورموسوي در اين باره مي‌گويد: متأسفانه هنوز در تهران يك طرح جامع كارآمد و يك طرح تفصيلي كه قابليت اجرايي مناسب داشته باشد، نداريم و يكي از ايرادات ما در نداشتن هويت شهري، برنامه‌محور نبودن مديران اجرايي و متوليان امور است و تصور مي‌كنم كه يكي از معضلات اساسي كشور ما در فضاي شهري عدم برخورداري از مديريت واحد است كه موجب بروز آشفتگي‌‌هاي توسعه شهري مي‌شود و يكي از اين ‌آشفتگي‌ها عدم يكساني تيپ براي سازه‌هاي شهري است. چنانچه ما در يك خيابان شاهد ساختمان‌هايي با تيپ‌هاي متفاوت در سازه هستيم كه اين تفاوت هم در ظاهر و نما و هم در داخل بنا وجود دارد.


اين در حالي است كه در اكثر كشورهاي پيشرفته و در حال رشد دنيا، براي سازه‌هاي شهري تيپ يكساني وجود دارد كه كسي نمي‌تواند از آنها تخطي كند و يكي از مشكلات هويتي ما وجود همين برج‌ها و آپارتمان‌هايي است كه قارچ‌گونه رشد كرده‌اند و ما از اعمال قانون يكساني براي آنها غافل بوده‌ايم.


در نتيجه شهري ساخته‌ايم كه هويت ايراني ندارد و نمي‌تواند هويت جمعي و محله‌اي را تقويت كند.
هرچند در طرح تفصيلي توانسته‌ايم تا حدودي مباحث ايمني و مقاوم‌سازي بنا را بگنجانيم و به دنبال آن شهرداري‌ها جواز و پايان كار ساختمان را بدهند، اما هنوز تيپ و نما به ضابطه قانوني تبديل نشده است.


يكي ديگر از معضلات شهرسازي كه موجب مي‌شود، شهري داشته باشيم كه آدم‌هايش هويت و پيشينه تاريخي، فرهنگي خود را فراموش كنند و كالبد بيروني و فيزيكي شهر نتواند نمادي از هويت شهري را نمايان كند، وجود شبكه‌هاي معابر و بزرگراه‌هايي است كه موجب گسست ميان محله‌هاي شهر مي‌شود.

 دكتر پورموسوي با اشاره به اين‌كه احداث بزرگراه‌هاي تهران به‌گونه‌اي است كه دسترسي محلات را به يكديگر سخت و مشكل مي‌كند، گفت: معمولاً‌ اين بزرگراه‌ها نتيجه معكوس دارند و به‌جاي برقراري ارتباط آسان و دسترسي محله‌ها به يكديگر، ارتباط آنها را با يكديگر قطع مي‌كنند. از طرفي اختلاط بين فضاهاي سكونتگاهي با فضاهاي اداري و آموزشي هويت شهري ما را تحت تأثير قرار داده است.

يعني پهنه‌بندي سكونتگاهي ما، با پهنه‌بندي آموزشي، اداري، تجاري و ... هم‌پوشاني ندارند. در واقع كار و فعاليت ما با سكونت ما تناسبي از لحاظ هويتي ندارند. يعني واحدهاي آموزشي، اجتماعي، سكونت‌گاهي و ... ما مكمل يكديگر نيستند. از طرفي دسترسي به اين امكانات هزينه‌هاي حمل و نقل ما را افزايش مي‌دهد و اين عوامل يك آشفتگي در زندگي شهروندان ايجاد مي‌كند.


دكتر پورموسوي با اشاره به اين‌كه هر محله‌اي بايد همه امكانات «رفاهي، آموزشي، خدماتي و ...» را در خودش داشته باشد، گفت: اما بعضي از فضاهاي خدماتي مخصوص محلات نيستند و كاربرد منطقه‌اي و يا وسعت شهر تهران را دارند، اما بايد نيازهاي محله‌ را فضاهاي خدماتي محلات تأمين كنند و نيازهاي مازاد بر اين را بايد فضاهاي ديگر تأمين كنند.

در واقع اگر ما كاركتر و نقش هركدام در فضاها را بشناسيم و تعريف كنيم كه تا چه اندازه‌اي مي‌تواند كاركرد داشته باشد، آن‌وقت مي‌توانيم جاي آنها را هم در محله‌ها و حوزه شهري مكان‌يابي كنيم و تمام اين عوامل موجب گسترش محله‌محوري و رشد هويت شهري مي‌شود.


مهاجران، شهروند نيستند
اما در بخش ديگري از گفت‌وگو دكتر پورموسوي مشكلات هويت شهري امروز ما را متأثر از دلايل تاريخي، فرهنگي و اجتماعي گذشته مي‌داند و معتقد است؛ هويت شهري ما برگرفته از هويت شهروندان ماست و ابتدا بايد از شهروندان خود هويتي را تعريف كنيم تا بتوانيم بر مبناي آن هويت شهري را تعريف كنيم.


وي با اشاره به اين‌كه ما كشوري مهاجر‌پذير هستيم و تعداد زيادي از ساكنان شهر ما مهاجران خارجي هستند كه فاقد مهارت در حوزه اقتصادي و كار و فعاليت در عرصه اجتماعي هستند، گفت: به عنوان مثال در حال حاضر حدود 700 هزار نفر افغاني در تهران ساكن هستند‌ و شما تصور كنيد زماني كه بيش از 10 درصد ساكنان يك شهر خارجي باشند از لحاظ هويتي چه مشكلاتي را مي‌توانند ايجاد كنند.

علاوه بر اين تهران يك شهر مهاجر‌پذير است كه تجمع و تمركز امكانات و خدمات رفاهي و اقتصادي، مردم محروم را از اقصي نقاط كشور به مناطق حاشيه‌اي تهران مانند؛ «منطقه 4، 17، 19، 20، 5 و 8 » مي‌كشاند كه به عقيده كارشناسان اين عده كه معمولاً‌ فاقد مهارت‌هاي اقتصادي- اجتماعي هستند از لحاظ هويتي مشكلات زيادي دارند.


در پايان دكتر پورموسوي، با اشاره به نوع ساختمانها و بزرگراه‌هايي كه كاركرد محله‌‌گرايي و شهروندي را كاهش مي‌دهند و همچنين حضور مهاجران ايراني و خارجي در تهران و ديگر شهرهاي بزرگ، چندقطبي شدن تهران «به قطب‌هاي شمال، جنوب، غرب، شرق و مركز» كه در هركدام از آن قطب‌ها با شرايط اقتصادي- اجتماعي ويژه‌اي روبه‌رو هستيم را دلايلي دانست تا نتوان ساكنان تهران را شهروند ناميد.


وي گفت: تمام اين دلايل هويت شهري و محله‌گرايي ما را در شهرهاي بزرگ به‌ويژه تهران تحت تأثير قرار مي‌دهند و استفاده از لفظ شهروند كه يك اصطلاح حقوقي است و بار معنايي ويژه‌اي دارد را نمي‌توانيم قاطعانه در مورد مردم تهران به‌كار ببريم، بلكه مي‌توانيم به آنها بگوييم: ساكنان شهر تهران!
   
     
                 
 

نويسنده:مرضيه سبزعليان

برگرفته از سايت همشهري

© کپی رایت توسط موسسه فرهنگی هنری قلم صنع (کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.)
برداشت مقالات فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان پذیر است.

نوشته شده در تاریخ: 1386/12/14 (530 مشاهده)